
Declaração dos Direitos Ciganos
O KAVER SHAV KATAR E AMARI DEY PHUV:
O OUTRO FILHO DA TERRA MÃE:
DEKLARATSIA LE RROMANE NARODOSKI ANDA'L AMERICHI
DECLARAÇÃO DO POVO CIGANO DAS AMÉRICAS
duj ship: Romanés, gadjenkesko portuguishisko
em duas línguas: romani e português brasileiro
© SAVETO KATAR LE ORGANIZATSI AY KUMPENIYI RROMANE ANDA´L AMERICHI
© CONSELHO DAS ORGANIZAÇÕES E CLÃS CIGANOS DAS AMÉRICAS
Suato gadjekanes portuguishisko Nicolas Ramanush (Gitano Baro)
Traduzido para o português por Nicolas Ramanush
(Gitano Baro)
Nicolas Ramanush ay Ingrid Ramanush O manushas kay poronshil UCP –
Nicolas Ramanush e Ingrid Ramanush são Diretores
da Embaixada Cigana do Brasil Phralipen Romani
Kado lil ayutisardiame tekerasle o:
Este texto traduzido está baseado em:
O NARODO RROMANO O KAVER SHAV KATAR AMARI DEY E PHUV
O POVO CIGANO O OUTRO FILHO DA TERRA MÃE
CHIDINIMOS ROMANO ANDA'Y AMERIKA
CONCLAVE CONTINENTAL DO POVO CIGANO DAS AMÉRICAS
--Kito (Ekuadori) de katar o 12to o 16to Martso 2001--
--Quito (Equador), 12 al 16 de março de 2001--
Le suskripti ramome Organizatsi ay kumpeniyi Rromane chidinime and'o
malaymos:
"O Narodo Rromano o kaver shav katar amari dey e phuv". Chidinimos
kontinentosko katar o Narodo Rromano anda'l Americhi, ankerdo and'o Kito
(Ekuadori) mashkar o 12to ay o 16to anda o 3to shon 2001 and'e stena katar
o "Forumo anda'l Americhi pala o averfialo ay o pluraliteto".
As subscritas organizações e clãs ciganas reunidas no encontro " O Povo Cigano: O Outro Filho da Mãe Terra". Conclave Continental do Povo Cigano das Américas, celebrado em Quito (Equador) entre 12 e 16 de março de 2001 no início do " Foro das Américas pela Diversidade e a Pluralidade"
SAR ZHANGLIOLPE VORTA, PALA:
CONSIDERAÇÕES:
- Ke but fialuria kumpeniyi ay grupi Rromane niamitska beshen ande but
thema la Amerikake de katar e vriamia koloniaki, shay mothola pe ande
kodo senso ke amaro avimos kathe sar narodo si may angluno de sar te vazden
pe le adjesune Staturia/Thema,
- Que os distintos clãs ciganos se encontram vivendo
em vários países da América desde a época colonial e nesse sentido nossa
presença, como povo, é preexistente a conformação de muitas Repúblicas
atuais,
- Ke sar chapato/kumpania, o Narodo Rromano nay ek narodo korrovetsongo
vay kay numa so areslo, chi streino, te na nichi ke si les ek lungo vriamia
kathe ay beshel ande pashte sa le thema anda o kontinento Amerikanitsko,
- Que coletivamente o povo cigano não é um povo
adverso nem recém chegado nem estrangeiro, pois tem uma ampla trajetória
e presença em quase tosos os países do continente americano,
- Ke dam bi-musurako ka'l protsesuria kay biande sa le natsionaliteton
anda le aver fialo thema le kontinentoske, ay kado nay tista pomenime
katar o drushto Gazhikano,
- Que temos realizado incomensuráveis contribuições,
não reconhecidas pela sociedade não cigana, aos processos de conformação
das nacionalidades dos distintos países do continente,
- Ke o Narodo Rromano shoha/nikada chi mangla te birevil vay te kerel
te del andre p'e zor peski kultura ka le kavre narodongi, okontrer/napoda,
sagda prinzhardjilo pa pesko chetaimos karing o averfialo ay o pluraliteto.
- Que o povo cigano nunca pretendeu dominar ou impor
sua cultura a outros povos, e contrariamente sempre se caracterizou por
ser respeitoso a diversidade e pluralidade,
- Ke o Narodo Rromano ande'l Americhi del opral o broyo/numero katar
le trin milivoya zhene ay makar ke dichol demografichno kaygodi, sayekh
kerde amen p'e zor te kufundisavas and'o bi-dikhimos
- Que a população cigana na América ultrapassa a
cifra de três milhões de pessoas e leve em conta que sobre esta significativa
presença demográfica há o fato de sermos obrigados a nos manter invisíveis,
- Ke p'e historia, vi arachi vi adjes, amaro narodo sas e zhertva/viktima
e may kamadi katar le praktichi ay le fakturia rasistichka, diskriminatsiake,
ksenofobiake ay intolerantni kay angerda le may bute narodon ay kulturi
te prasan amen el may nasule ay akushimaske anaventsa.
- Que através da história, tanto antes como hoje,
nosso povo tem sido vítima privilegiada de práticas e procedimentos racistas,
discriminatórios, xenófobos e intolerantes que tem levado ao restante
dos povos e culturas a nos considerarem com os piores e mais pejorativos
qualificativos,
- Ke kana del pe duma pa o averfialo anda'l naroduria ay kulturi le Amerikanitskone
kontinentoske deplin ankalavel pe ay ashen chixi angla o chachimos ke
vi o Narodo Rromano si/ekzistil.
- Que quando se fala da diversidade dos povos e
culturas do continente americano sistematicamente se omite e silencia
a existência do povo cigano,
- Ke sam ek narodo miyi borshengo, historiasa, zakonuria ay shib amari
ay ke anda kodya pherde chachimatantsa/pravontsa te vazdas amari slobodo
voya,
- Que somos um povo com história milenar, tradições
e idioma próprios e por isso com plenos direitos de exercício da livre
determinação,
- Ke chi primis o anav "etnikaki manyina" kay thon amen ande
uni mashkarthemenge
strumenturia/sersamuria, soste chi sikavel amari situatsia sar narodo
kay maladjol ande'k realiteto licharde narodosko.
- Que não aceitamos o qualificativo de "minoria
étnica" com o qual nos apelidaram alguns instrumentos internacionais,
por quanto não reflete nossa situação como povo que se encontra em uma
situação de dominação,
- Ke mangas ay kamas te amboldel pe palpale le Rromane narodoske o primimos
deplin ay antrego katar peske chachimata/pravuria sar narodo, butivar
bi-primime ay stramime, ay,
- Que demandamos e reivindicamos para o povo cigano
o reconhecimento pleno e integral de seus direitos coletivos, reiteradamente
negados e vulnerados, e
- Ke makar ke amaro narodo nay les ande peski shansa tsivilizatsiyaki
o fakto eke proyektosko eke themesko pesko, kodo nay oprimos/ ampeshimos
kaste te shay dashtil sar trobul pe te avel reprezentime ande'l treptsi
mashkarthemenge ay and'o sistemo anda'l Natsiyi Chidine/UN.
- Que pese que nosso povo não tem dentro de sua
opção civilizatória a conformação de um projeto estatal próprio, e isto
não é impedimento para que possa estar apropriadamente representado nas
instâncias internacionais e no sistema das Nações Unidas.
And'o suporto katar so spozisailo, le Organizatsiyi ay Kumpeniyi Rromane
anda'l Americhi pomenis amaro bi-perimasko kompromiso munchimasko te keras
buchi aktivno/aktivo pa kakala glamni:
Em favor do anteriormente exposto, as organizações
e clãs ciganas das Américas expressamos nosso indeclinável compromisso
militante para trabalhar ativamente sobre os seguintes princípios:
ZHALBI:
Demandas:
1. Te dobundis ke el Staturia ay Amperetsiyi/Guvernuria anda'l Americhi
primin o chachimos/pravo la solobodonya voyako le Rromane Narodoske.
1. Propugnar para que os Estados e Governos das
Américas reconheçam o direito de livre determinação para o povo cigano.
2. Te das and'o gor ke el Staturia ay Guvernuria le kontinentoske te
primin, promotin, garantuin le narodni chachimata katar o Narodo Rromano
2. Propender para que os Estados e Governos do continente
reconheçam , promovam e garantam os direitos coletivos do povo cigano.
3. Te branisaras, te las palpale ay te tsenis e historia ay etnikake-kulturake
traditsiyi katar amaro narodo ay vi te feris le chachimata mishtimatange
ay traditsiyenge ay/vay o mishtimos kulturako ay sicharimasko katar o
Narodo Rromano.
3. Defender, recuperar e valorizar a história e
as tradições étnicas e culturais do nosso povo assim como proteger os
direitos patrimoniais consuetudinários e o patrimônio cultural e intelectual
do povo cigano.
4. Te opris/ampeshis fersavo modo negativno diskriminatsiyako rasizmosko,
ksenofobiako ay intoleransya ay streyimasko potriv/kontra o Narodo Rromano.
4. Evitar qualquer forma de discriminação negativa,
de recismo, de xenofobia, de intolerância e de exclusão para o povo cigano.
5. Te sponsoris ay sikavas angla o drushto Gazhikano le prinzharimata
traditsiyake katar o Narodo Rromano, sar vi peske mishtimata etnikake
ay kulturake.
5. Realizar a promoção e difusão ante a sociedade
dos não-ciganos dos conhecimentos e saberes tradicionais do povo cigano,
e igualmente seus valores étnicos e culturais.
6. Te das and'o gor ke el Staturia ay guvernuria anda'l Americhi te
aplikin bi-bariako normi mashkarthemenge zakonoske ke varesar te ferin
el chachimata Rromane Narodoske.
6. Propender para que os Estados e Governos das
Américas apliquem taxativamente as normas juridicas internacionais que
de alguma forma protegem os direitos do povo cigano.
7. Te chingeris te bufliaren pe le thana autonomiake ay auto-guvernoske
katar o Narodo Romano ay te rodel pe o primimos katar peske birevia/otoriteturia
ay te tsenin pe amare spetsialni zakonuria "e kris".
7. Lutar pela ampliação dos espaços de autonomia
e autogoverno do povo cigano,buscando o reconhecimento de suas próprias
autoridades e validando a existência de uma jurisdição especial, o CRIS
ROMANÓ - nossas leis.
8. Te dobundis o puterimos thanengo mashkar le kulturi kay trobuna pe,
te garantuin o futuro/may angle autonomo katar o alomos tsivilizatsiyako
kay si katar o Narodo Romano ande'l Americhi.
8. Propiciar a abertura de espaços interculturais
necessários a fim de garantir a autonomia de opção civilizadora própria
do povo cigano nas Américas.
9. Te mangas katar le Staturia ay Amperetsiyi/Guvernuria anda o kontinento
la Amerikako, may anglal de sar te getin planuria le Rromenge bariarimaske,
te keren konsulta vorta ka o Narodo Romano, te shay propozil, spetsialno
so chalavel peske trayuria, kultura, identiteto ay purvi nevoyi ay kaste
te shay dispozil le resorsi kay trobula les le bariarimaske katar peske
Institutsiyi, ekonomiya ay le sicharimaske ay edukatsia.
9. Exigir dos Estados e Governos do continente americano
que consultem adequadamente ao povo cigano antes da elaboração dos Planos
de Desenvolvimento, com a finalidade de trazer propostas, especialmente
as que afetem suas vidas, cultura, identidade e necessidades fundamentais,
e para que se possam dispor recursos necessários para o pleno desenvolvimento
de suas instituições, sua economia e para a capacitação e educação.
10. Te dobundis ke el Staturia ay Guvernuria katar e rezhiona te garantuin
e azna programongi edukatsiake do-shibange ay mashkar kulturi kay avena
p'e azna le Rromane Narodoske, ay vi te primis o akseso katar peske terne
ay zhuvlia ka'y edukatsia e mashkaruyi ay vi e bari ande'l lashe konditsi
kay
garantuina ke ashena and'o sistemo.
10. Propugnar para que os Estados e Governos da
região garantam e implementem programas de educação bilíngüe e intercultural
apropriadas para o povo cigano, assim como promover o aceso de seus jovens
e mulheres a educação média e superior em condições favoráveis e que garantam
sua permanência.
11. Te mangas katar le Staturia ay Guvernuria anda'l Americhi te eznin
modeluria alternativi p'e grizha le sastimaski le Rromane Narodoske kay
garantuina ek akseso vorta ka'l servisuria sastimaske kay trobula te aven
vorta, eznima
ske, auto-ankerde, zurale, efektivni, te ankeren o kvaliteto ay lasho
trato, ay kaske bucha zhana karing o zuriaymos le uspexosko, preventsiya,
tratamento ay rehabilitatsiya katar o sastimos.
11. Exigir que os Estados e Governos das Américas
implmentem modelos alternativos de atenção em saúde para o povo cigano
que garantam um adequado acesso aos serviços de saúde que deveriam ser
favoráveis, compatíveis, auto-sustentáveis, eficazes, eficientes, manter
a qualidade, e cujas ações se orientem a fortalecer a promoção, prevenção,
tratamento e reabilitação da saúde.
12. Te aportis kaste le planuria ay programuria statoske primin le zhanglimata
praktiki, eznimata katar le but fialuria droma diagnosisake ay tratamento
kay si prinzharde katar o Narodo Rromano.
12. Cuidar para que os planos e programas estatais
de saúde tenham em conta os conhecimentos, práticas e usos dos distintos
meios de diagnósticos e tratamento próprios do povo cigano.
13. Te das zhalba ka'l Staturia ay Guvernuria kaste te promotin ay garantuin
e sigurantsa pravarimaski ay o adinko lasharimos katar o kvaliteto trayosko
le Rromane Narodosko.
13. Reivindicar aos Estados e Governos para que
promovam e garantam a segurança alimentar e o melhoramento substancial
de qualidade de vida do povo cigano.
14. Te mangas katar le Staturia ay Guvernuria le kontinentoske ke kanagodi
kerdjona pe proyekturia bariarimaske, musuri zakonoske vay upravake/ administratsiyake
kay shay varesar chalaven le direktno, te garantuil pe o slobodo primimos
ay prinzharimos katar o Narodo Romano, ay katar peske otoriteturia/bireviyi
ay institutsiyi reprezentativni.
14. Propender para que os Estados e Governos do
continente garantam a liberdade de consentimento informando ao povo cigano,
através de suas autoridades e instituições representativas, cada vez que
se prevejam o desenrolar de projetos, medidas legislativas ou administrativas
susceptíveis de afetá-los diretamente.
15. Te uspis/sponsoris ke o Narodo Rromano avela les saykfialo shansa,
sagda ay sar trobul pe te del and'e midya masivno katar e sotsialno komunikatsiya.
15. Assegurar que o povo cigano tenha acesso eqüitativo,
permanente e apropriado aos meios massivos de comunicação social.
16. Te mangas o akseso katar le Reprezentativuria le Rromane Narodoske
ka'l diferime/razni treptsi partisipatsiyake kerde katar le institutsiyi
amperatsiyake /vladake ay le puteri publichi.
16. Exigir o acesso de representantes do povo cigano
às diferentes instâncias de participação criadas pelas instituições governamentais
e poderes públicos.
17. Te kontribuis te krein pe ay zuriavon kukola institutsiyi ay pasuria/stepki
kay si katar o Narodo Rromano kay kako mangel, te zhal angle and'o protseso
primimasko katar peske narodni chachimata/pravuria.
17. Contribuir para a criação e consolidação daquelas
instituições e instâncias próprias que o povo cigano requer,para avançar
no processo de reconhecimento de seus direitos coletivos.
18. Te das and'o gor te kreain pe le mexanizmuria ay moduria kay trobula
pe, kay rodena te kerdjon pe kontakturia, relatsiyi ay chache parruimata
de vechi mashkar le Rrom anda'l Americhi ay mashkar kakala ay e kaver
partya katar o Narodo Rromano sa la lumyako.
18. Viabilizar a geração dos mecanismos e instâncias
necessárias que propciem o estabelecimento de contatos, relações e intercâmbios
fluídos e permanentes entre os ciganos das Américas e entre estes e o
restante da comunidade cigana internacional.
19. Te das and'o gor te aven le garantiyi kay trobuna pe, kaste o modo
trayosko tradimasko el phiritorengo/Nomaduria kay ankeren but vitsi Rromane
anda'l Americhi te shay ankerdjol pe and'e vryamya, so tolmachil pe and'o
mangimos ka'l staturia ay guvernuria kaste te lasharen spetsialni thana
kaste te vazden pe kampinguria/vetri ay spetsialni zakonuria kay locharena
o nakhimos ivia pa sa le themenge granitsi and'o kontinento.
19. Propender para que existam as garantias necessárias
para que a forma de vida nômade e itinerante, que conservam muitos clãs
ciganos das Américas, possam ser mantidas no tempo que se traduz na exigência
aos Estados e Governos para que possam adequar lugares especiais para
que se instalem os acampamentos e normas especiais que facilitem o livre
trânsito através das fronteiras internacionais no continente.
20. Te mangas katar le staturia anda'y rezhiona te primin o statuso
nashadengo ka'l membruria le Rromane Narodoske ay te lasharen politichi
publichi ay programuria ay aktsi chache te len le Rromen kay pala fakturia
politikake, sotsialni, kulturake, etnikake, relizhiosuria, ekonomiake
vay anda kaver fíalo, trobul le te garadjon vay te inmigrin and'o kontinento
Amerikako.Pala sa kakala chache zhalbi si ke,
20. Pedir aos Estados e Governos da região que reconheçam
o estatus de refugiados dos membros do povo cigano e desenvolvam políticas
públicas, programas e ações adequadas com a finalidade de atender aos
ciganos que por razões políticas, sociais, culturais, étnicas, religiosas,
econômicas e de qualquer outra classe, se vejam necessitados de refugiar-se
ou a imigrar ao continente americano.
Em razão destas legítimas demandas é que:
MANGAS:
PEDIMOS:
KATAR E ORGANIZATSIYA ANDA´L NATSIYI CHIDINE, UN:
PARA A ORGANIZAÇÃO DAS NAÇÕES UNIDAS, ONU, QUE:
1. Te kezdil ek buflo ay adinko/duboko protseso demokratizatsiyako anda
sa peski struktura te opril/ampeshil ke le treptsi may importanturia/vazhni
katar o sistemo anda'l thema Chidine, UN, te geton poronchime katar ek
minimalno numa putyariako numero/broyo statongo kay ande'l may but momenturia
len dezitsiyi/reshenyavi bi-nasul-goresko ay garades anda o konsenso katar
o komuniteto Mashkarthemengo.
1. Iniciem um amplo e profundo processo de democratização
de toda sua estrutura com a finalidade de evitar que as instâncias mais
relevantes do sistema das Nações Unidas terminem controladas por um número
reduzido, mas poderoso, de Estados que na maioria das ocasiões tomam decisões
controversas e sem o respaldo do consenso da comunidade internacional.
2. Te desinil pasuria/stepki, mexanizmuria ay protseduri kay mekena
ke and'o sistemo katar le UN shay dashtila te partisispil deplin ay ande
saykfialo konditsiyi anglal ka'l Staturia, o Narodo Rromano, sar purvo
paso/stepka kodolake propozis te puterdjol ek forumo permanento/permanentno
le Rromane Narodoske, and'o may vucho nivo kay shay dashtila pe, eka kompozitsiasa
zhuvliangi ay murshengi ay ekvitativno ay eka poronkasa bufli kay inkludila
le tsivilni chachimata, politikake, ekonomiake, sotsialni, kulturalni,
anvironoske, sanitarni, edukativni, shibake, rasake, bariarimaske, te
opril chingara, kola, te locharel o dialogo, mashkar le Staturia membruria
katar e UN, o Narodo Rromano ay le agentsi ay organizmuria spetsialni
katar o sistemo le UNosko pa'l tematuria/temi ay interesuria/interezhnuria
kay chalaven amare Narodos.
2. Elaborem instâncias, mecanismos e procedimentos
que possibilitem que no sistema das Nações Unidas possa participar plenamente
e em condições de igualdade frente aos Estados, o povo cigano. Como primeiro
passo para isso propomos o estabelecimento de um "Foro Permanente
para o Povo Cigano" que no nível mais elevado possível, com uma composição
mista e eqüitativa e com um mandato amplo que inclua os direitos civis,
políticos, econômicos, sociais, culturais, ambientais, sanitários, educativos,
lingüísticos, de gênero, de desenvolvimento, prevenção de conflitos etc.
Facilitem o diálogo entre os Estados membros da ONU, o povo cigano as
agências e organismos especializados do sistema de Nações Unidas sobre
temas e interesses que afetem a nosso povo.
3. Te kezdil o protseso kaste la partsisipatsiasa bufli ay saykfyalo
katar le Delegaturia anda amaro narodo te ramol pe, diskuturil pe ay aprobil
pe ek "Deklaratsiya katar le UN le chachimatange katar o Narodo Rromano",
kay podaila sar strumento Mashkarthemengo kay garantuila, primimene stardantontsa,
sa le chachimata katar amaro Narodo.
3. Iniciem o processo para que com a participação
ampla e eqüitativa de delegados de nosso povo se redijam, discutam e aprovem
uma " Declaração das Nações Unidas para os Direitos do Povo Cigano"
que sirva de instrumento internacional que garanta, com bases aceitáveis,
todos os direitos de nosso povo.
4. Te primil pe ay te thol pe and'o sistemo anda'l Natsiyi Chidine (UN)
ay le Staturia membruria o 8to Aprilo sar "O Djes Mashkarthemengo
le Rromane Nrodosko", pe serimaste le ankerimasko and'e Lundra, Anglia
mashkar o 7to ay 9to Aprilo 1971, katar o "Purvo/angluno Kongreso
katar e Uniona Rromai Mashkarthemengi, kay sikada o kezdimos katar o mishkimos
Vortachiako anda amaro adjesuno Narodo.
4. Reconheça e institucionalize no sistema das Nações
Unidas e nos Estados membros da ONU o dia 8 de abril como " Dia Internacional
do Povo Cigano", em recordação da celebração, em Londres (Inglaterra)
entre 7 e 9 de abril de 1971, do "Primeiro Congresso da União Cigana
Internacional" , que marcou o início do movimento associativo contemporâneo
de nosso povo.
5. Sar partia katar le chidinimata ay bucha getimaske katar e "Konferentsia
lumiaki p'o rasizmo, diskriminatsia rasaki, e ksenofobia ay kaver moduria
intoleransiake", e ofisa katar o Vucho Komisionato le Manushikane
Chachimatangi, te uspil ay locharel e
avasa dakordo ande'l strategi, de katar le averfialo realiteturia amare
Narodoske kay sikadjon and'o kontinento.
5. Como parte das reuniões e atividades preparatórias
da " Conferência Mundial Contra o Racismo, a Discriminação Racial,
a Xenofobia e Outras Formas de Intolerância", O Escritório do Alto
Comissionado para os Direitos Humanos, propicie e facilite a realização
de um" Encontro Continental do Povo Cigano das Américas", no
qual possamos unificar critérios , construir consensos e desenvolver estratégias,
a partir das distintas realidades de nosso povo que se apresentam no continente.
6. Ande averfialo protsesuria ay stepki katar o sistemo anda'l Natsiyi
Chidine te na may kerdjol te ashel bidikhimasko/bilado o Narodo Rromano
anda'l Americhi, okontrer/napoda te thol les peske aktivno ande'l ginduria
ay diskusi pa'l tematuria/temi kay direktno chalaven les.
KA'Y ORGANIZATSIYA ANDA'L STATURIA AMERIKAKE, OSA:
6. Nos diferentes processos em instâncias do sistema
das Nações Unidas não se continue "invizibilizando" ao povo
cigano das Américas e, contrariamente, envolva-o ativamente nas reflexões
e discussões sobre os temas que direta ou indiretamente o afetam.
PARA A ORGANIZAÇÃO DOS ESTADOS AMERICANOS,
OEA, PARA QUE:
7. Te anzarel ek stepka/triapta permanentno kay thola andre o ekzistimos
katar o Narodo Rromano anda'l Americhi ay vodila e relatsia amare narodosa
ande sa kodo nivo.
7. Constitua uma instância permanente que incorpore
a existência do povo cigano nas Américas e realize a relação com nosso
povo em um plano de igualdade.
8. Te uspil aktivno te del pe andre o Narodo Rromano anda'l Americhi
ande sa o protseso gindongo ay diskusiako katar o "Proyekto Deklaratsiyako
mashkar-amerikanitsko katar le pravuria anda'l Indianitska Naroduria",
finke ande pesko artikolo 1 mothol yazno te aresen vi ka o Narodo Romano
el dispozitsiyi legalni katar kado "proyekto deklaratsiyako"
ande peski konditsiya sar Narodo Tribalno.
8. Propicie o ativo envolvimento do povo cigano
das Américas em todo o processo concernente a reflexão e discussão do
"Projeto de Declaração Interamericana de Direitos dos Povos Indígenas",
como quer em seu artigo 1 expressa explicitamente que as disposições legais
desse "Projeto de Declaração" se fazem extensivas ao povo cigano,
em sua condição de povo clã-social(isto é, idêntico ao sócio-tribal)
9. La vorta partsipatsiyasa le Rromane Narodoski te kerdjol ek buflo
studio pa'y situatsiya kay kado adjes sikavel p'e sama katar peske chachimata
manushikane, tsivilni ay narodni.
KA'L STATURIA AY GUVERNURIA ANDA'L AMERICHI:
9. Com participação adequada do povo cigano se realize
um amplo estudo sobre a situação que atualmente apresenta em matéria de
direitos humanos, civis e coletivos.
AOS ESTADOS E GOVERNOS DAS AMÉRCIAS, PARA QUE:
10. Te primin deplin amaro ekzistimos sar narodo ay te garantuin te
eznis amare narodni ay tsivilni chachimata . Pala pesko respimos pe sa
le thema ay pesko buflo mishkimos geografiako, o Narodo Rromano musay
te avel primime yazno katar le guvernuria ay staturia le kontinentoske,
sar ek narodo kay vi si Amerikako p'e traditsia ay beshimos historichno.
10. Que reconheçam plenamente nossa existência como
povo e garantam o exercício dos nossos direitos coletivos e civis. Em
razão de sua projeção transnacional e de sua ampla mobilidade geográfica,
o povo cigano deve ser reconhecido explicitamente pelos Governos e pelos
Estados do continente, como um povo que é também americano por tradição
e presença histórica.
11. Te desinin pe eka buflia partisipatsiasa ay le slobodone ay fundamentimene
akordosa, kerdo may anglal amare Narodosa, strumenturia zakonoske ay normativni/normativuria
kay garantuina peske narodni ay tsivilni chachimata sar vi pesko sastimos
etnikako ay kulturako.
11. Desenvolvam com uma ampla participação e com
o livre consentimento e apoio prévio de nosso povo, instrumentos legais
e normativos que garantam seus direitos coletivos e civis, assim como
também sua integridade étnica e cultural.
12. Kay chi kerde les, te primin o konvenio/akordo 169 anda 1989 katar
e Organizatsia Mashkar-themengi la buchaki, OMTB, "Pa'l Indianitska
ay Tribalni Naroduria ande'l Thema Slobozi" ay kay aba kerde les
te pheren/akomplin antrego peske dispozitsi zakonoske sar len sama ke
kakala vi anzon/astaren zhi ka amaro Narodo.
12. Aos que ainda não o fizeram ratifiquem o Convênio
169 de 1989 da Organização Internacional do Trabalho, OIT, "Sobre
Povos Indígenas e Tribais em Países Independentes" e aos que já o
fizeram cumpram integralmente com suas disposições legais tendo em conta
que estas igualmente se fazem extensivas ao nosso povo.
13. Pe sa o protseso pomenime pa e "Konferentsia Lumiaki p'o Rasizmo,
e Diskriminatsia rasaki, e Ksenofobia ay kaver moduria intoleransiake"
te garantuil pe ek bufli ay vorta partisipatsia delegatongi katar o Narodo
Rromano anda'l thema le kontinentoske.
13. Em todo o processo referido na " Conferência
Mundial Contra o Racismo, a Discriminação Racial, a Xenofobia e Outras
Formas de Intolerância" se garantam uma ampla e apropriada participação
de delegados do povo cigano dos países do continente.
14. Te len ilesa ande penge phuvia le nashaden kay avena katar o Narodo
Rromano kay nashen katar kukola kay len pe pala lende ay le marimata kay
si len stena ande kaver thana le planetoske, ay aresen and'o kontinento
la Amerikako te roden sigurantsa ay garantiyi te may train penge trayuria.
KA'L NGO'S AY LE AGENTSI KATAR E KOOPERATSIA:
14. Acolham solidariamente em seus respectivos territórios
aos refugiados pertencentes ao povo cigano que, fugindo de perseguições
e guerras que ocorrem em outros lugares do planeta, chegam ao continente
americano buscando segurança e garantias para refazer suas vidas.
PARA AS ORGANIZAÇÕES NÃO-GOVERNAMENTAIS E AS AGÊNCIAS DE COOPERAÇÃO
PARA QUE:
15. Te len sama pe'l nevoyi ay problematika adjesune katar o Narodo Rromano
anda'l Americhi ande penge programuria aktsiake ay interventsiake.
15. Em seus projetos e programas de ação e intervenção
tenham em conta as necessidades e problemáticas atuais do povo cigano
das Américas.
16. Te len o kompromiso le Rromane Organizatsientsa anda'l Americhi te
den dumo finatsialnone ay texnikalnone resorsentsa sa kukole initsiativen
ay proyekton kay phiren te den and'o gor le glamnone mangimatantsa amare
Narodoske.
KA'L INDIAYA AY SHAVE LA AFRIKAKE, KADYA SAR KA KAVER NARODURIA
TRADITSIONALNI KAY LINE VUNI/RREDECHINI ANDE KAKO KONTINENTO:
16. Se comprometam com as organizações ciganas das
Américas a apoiar, com seus recursos financeiros e técnicos, todas aquelas
iniciativas e projetos encaminhados para concretizar as principais demandas
de nosso povo.
AOS POVOS INDÍGENAS E AFRODESCENDENTES, ASSIM COMO AOS OUTROS
POVOS TRADICIONAIS QUE SE TENHAM ARRAIGADO NO CONTINENTE:
17. Te suportin pe/den pe dumo ilesa ay phralitsko el mangimata, zhalbi
ay so kamel te amboldel pe palpale amaro Narodo, direktime te lel pe te
anklel avri anda o bi-dikhimos kay sas dino de-kufundak ay te primin pe
ay chetain pe, deplin ay antrego, sa peske narodni chachimata.
17. Apóiem solidária e fraternalmente aos desejos,
demandas e reivindicações de nosso povo, encaminhadas para conseguir que
saiamos da invizibilidade a que nos têm submergido e se reconheçam e respeitem,
plena e integralmente, todos nossos direitos coletivos.
18. Ande Aver fialo chidinimata katar mutualno ay yekh-avresko prinzharimos
ay avimos, te primin le Rromane Narodos anda'l Americhi sar o kaver shav
katar e "Pacha Mama" "amari dey e phuv", so si, sar
ek narodo kay marka ke nay originalno ay nay les sar polekra kakale phuvian,
si les ek phurikano beshimos ay drom kay angerda les te vulavel p'e struktura
sa kodola problemuria kay train le Indianitska Naroduria ay Shave la Afrikake.
18. Em atos diversos de mútuo e recíproco conhecimento
e "descobrimento" reconheçam o povo cigano das Américas como
o outro filho da Terra Mãe, e dizer, como um povo que apesar de não ser
nativo nem originário das terras tem antiga presença e trajetória que
o levou a compartilhar estruturalmente os mesmos problemas que enfrentam
os indígenas e afro-descendentes.
19. Te primin ke o Narodo Rromano si ek aktoro sotsialno ande´l Americhi
ke andral anda o bi-dikhimos vi anklel avri te aportil/del ka'y konstruktsia
katar razni drushturia, pluralni, inklusivni, may demokratichni, ivia
ay vorta.
19. Reconheçam que o povo cigano é um agente social
nas Américas que mesmo em sua invizibilidade está intervindo para ajudar
na construção de sociedades diversas, plurais e inclusivas, mais democráticas,
livres e justas.
20. O Narodo Rromano anda'l Americhi adinko tsenil le zhalbi anzarde/vazdine
katar le Indiaya ay Shave la Afrikake, kadya sar katar le traditsionalni
Naroduria kay beshen and'o kontinento, finke puterdine znachimaske vurmi
katar vi amaro Narodo adjes phirel. Si anda kodya ke, ande varesavi forma,
o Narodo Rromano si kay lela lendar e buchi organizativno kezdime katar
kakala Naroduria ay ke anda kodya vi kerel la peski.
P'o paluno, le Organizatsi ay Kumpeniyi Rromane anda'l Americhi komunikis
o puterimos eka stepkako koordinatsiako p'o nivo kontinentosko: O "Saveto
katar le Organizatsi ay Kumpeniyi Rromane anda'l Americhi", kay avela
les sar misiona/misia fundamentoski te kontribuil ka o kethanimos katar
o Mishkimos Vortachiako katar amaro Narodo and'o kontinento ay pe sa e
lumia, te aportil ka o protseso avimasko le Rromane Narodosko and'o konteksto
katar la lumiako komuniteto.
Sar akordo pechatuil pe and'o Kito (Ekuadoro), ka'l 16 djesa Martso/Marto
2001 katar le Delegaturia katar le Organizatsi ay kumpeniyi Rromane anda'l
Americhi kay avisayle:
20. O povo cigano das Américas valoriza profundamente
as demandas e reivindicações elaboradas pelos povos indígenas e afro-descendentes
assim como por outros povos tradicionais que vivem no continente, como
os que abriram caminhos que hoje nosso povo está transitando. É por isto
que, de certa forma, o povo cigano é herdeiro do trabalho organizativo,
não utilizado por estes povos e por conseguinte, também os faz seus. Finalmente,
às organizações e clãs ciganas das Américas comunicamos a conformação
de uma instância de coordenação a nível continental:
o " Conselho de Organizações e Clãs Ciganas das Américas" que
terá como missão fundamental contribuir para a consolidação do movimento
associativo do nosso povo no continente e em todo o mundo, chegando ao
processo de vizibilização do povo cigano no contexto da comunidade internacional.
Em continuidade se firma em Quito (Equador) no dia 16 de março de 2001
pelos delegados das
Organizações e Clãs Ciganas das Américas presentes:
AMERICAN ROMANI UNION (EE.UU)
ASOCIACION IDENTIDAD CULTURAL ROMANI DE ARGENTINA, AICRA
ASOCIACION NACIONAL DEL PUEBLO ROM (GITANO) DEL ECUADOR, ASOROM
FORO ROMANÓ DE CHILE
PROCESO ORGANIZATIVO DEL PUEBLO ROM (GITANO) DE COLOMBIA, PROROM
ROMANO LIL (CANADÁ)
SA ROMA INC. (EE.UU)
WESTERN CANADIAN ROMANI ALLIANCE, WCRA
P. S: em agregado,
EMBAIXADA CIGANA DO BRASIL PHRALIPEN ROMANI, (BRASIL)
ADRESSO:
ENDEREÇOS:
AMERICAN ROMANI UNION
959 Buenavista, SE # M-102
Albuquerque NM87106 - USA
Phone/Teléfono: (505) 247-3943
E-mail: vinkroma@unm.edu
ASOCIACION IDENTIDAD CULTURAL ROMANI DE ARGENTINA, AICRA
Deán Funes 2096, P. 2, Depto 6
C.P. 1244
Buenos Aires (Argentina)
Phone/Teléfono: (5411) 4349-2336 ó (5411) 4308-0801
E-mail: jberna@sagyp.mecon.gov.ar / tzigane@enterate.com.ar
ASOCIACION NACIONAL DEL PUEBLO ROM (GITANO) DEL ECUADOR, ASOROM
Urbanización Biloxi
Calle C - Pasaje 9 - Casa 119
Quito (Ecuador)
Phone/Teléfono: (593-2) 623-721
E-mail: yanko51@hotmail.com
FORO ROMANÓ DE CHILE
Casilla 191 Correo 17 La Florida
Santiago (Chile)
Cell/Celular: 094142937
E-mail: jjerardi@entelchile.net chilerom@hotmail.com
PROCESO ORGANIZATIVO DEL PUEBLO ROM (GITANO) DE COLOMBIA, PROROM
Calle 47 No. 23 - 147, barrio "El Poblado",
Girón (Santander) - Colombia
Phone/Teléfono: (57-7) 6468194 ó (57-1) 2316746
E-mail: prorom@gitanos.casa.as / viamultiple@hotmail.com
ROMANO LIL (CANADA):
35 Thorncliffe Park Drive # 710
Toronto, Ontario (Canada)
M4H 1J3
Phone/Teléfono: (416) 425-2694
E-mail: hsijercic@home.com
SA ROMA INC. (USA)
5245 Chowen Avenue South
Minneapolis, Minesota 55410
USA
Phone/Teléfono: (612) 926-8381
E-mail: w9duna@stthomas.edu
WESTERN CANADIAN ROMANI ALLIANCE, WCRA
# 410 - 1924 Comox Street
Vancouver, British Columbia (Canada)
V6G 1R4
Phone/Teléfono: (604) 684-4080 ó (604) 452-3419
E-mail: celtrom@uniserve.com
EMBAIXADA CIGANA DO BRASIL PHRALIPEN ROMANI, (BRASIL)
São Paulo - Capital / Brasil
Tel: (11) 9743-2449
www.embaixadacigana.com.br
E-mail: nicolasramanush@ig.com.br , ingridramanush@ig.com.br
